Van huis uit
Het vroegmoderne huishouden als culturele omgeving
De afgelopen decennia hebben onderzoekers uit uiteenlopende disciplines steeds meer aandacht besteed aan het huishouden als een fundamentele locus van vroegmoderne cultuur. Historici, kunsthistorici, literatuurwetenschappers, wetenschapshistorici en onderzoekers van materiële cultuur hebben laten zien dat huishoudens niet louter plaatsen van consumptie of familiale samenwoning waren, maar ook ruimtes waar kennis werd geproduceerd, vaardigheden werden aangeleerd, objecten werden vervaardigd, culturele praktijken vorm kregen en sociale identiteiten werden geconstrueerd. Het huishouden fungeerde als een omgeving waarin wonen, werken, leren, zorgen en produceren nauw met elkaar verweven waren. Het was daarmee niet alleen een organisatorisch kader van het dagelijks leven, maar ook een cruciale plaats voor de productie, overdracht en beleving van cultuur. Deze brede benadering nodigt uit om het huishouden niet enkel te beschouwen als de achtergrond van het vroegmoderne leven, maar als een actieve omgeving waarin kennis, vaardigheden, waarden en culturele praktijken werden gevormd en doorgegeven.
Voor een themanummer van het Jaarboek De Zeventiende Eeuw, dat gepubliceerd zal worden in het najaar van 2027, nodigen wij bijdragen uit die het vroegmoderne huishouden onderzoeken als een culturele omgeving. Daarbij benaderen we cultuur in brede zin, als het geheel van praktijken, kennisvormen, objecten, relaties en betekenissen die binnen en rondom het huishouden vorm kregen.
Wij verwelkomen bijdragen uit uiteenlopende disciplines waarin het huishouden vanuit verschillende invalshoeken wordt benaderd, waaronder geschiedenis, kunstgeschiedenis, literatuur- en taalwetenschap, erfgoedstudies en conservatie-restauratiewetenschappen, archeologie, religiestudies, wetenschapsgeschiedenis, medische geschiedenis, economische geschiedenis en materiële cultuurstudies. Bijdragen die disciplinaire grenzen overstijgen of innovatieve methoden en bronnen inzetten, worden bijzonder verwelkomd.
Mogelijke invalshoeken zijn onder meer:
- het huishouden als plaats van leren, opvoeding en kennisoverdracht;
- huiselijke bibliotheken, leespraktijken en geletterdheid;
- talen, meertaligheid en communicatie binnen gezin en huishouden;
- het huis als ruimte voor experiment, observatie en wetenschappelijke praktijk (proto-laboratorium);
- kunstenaars, ambachtslieden en andere beroepspraktijken aan huis;
- verzamelingen, kunstkabinetten en andere vormen van huiselijke representatie;
- wooncultuur, interieurgeschiedenis en de materiële inrichting van het huis;
- meubels, objecten en hun gebruik binnen huishoudelijke contexten;
- huishoudelijke arbeid, huisvlijt en familie-economieën;
- samenwerking tussen echtgenoten, familieleden, inwonende knechten en dienstboden;
- zorgpraktijken, gezondheid, hygiëne en lichaamsbeleving;
- religieuze praktijken en devotie in huiselijke contexten;
- privacy, intimiteit en de afbakening van publieke en private sferen;
- representaties van huishoudens in literatuur, beeldende kunst en andere media;
Wij accepteren aanmeldingen voor de verschillende rubrieken van het Jaarboek De Zeventiende Eeuw:
- Themadossier, waarin wetenschappelijke artikellen over een onderwerp dat aansluit bij het overkoepelde thema ‘Van huis uit: Het vroegmoderne huishouden als culturele omgeving’ worden opgenomen (maximaal 5000 woorden, inclusief voetnoten);
- Nieuw onderzoek, denk aan een recent gestart onderzoeksproject of een promotieonderzoek (maximaal 3000 woorden, inclusief voetnoten);
- Museum, specifiek bedoeld voor een bijdrage over een recent (afgesloten) tentoonstelling in een Nederlands of Vlaams museum (maximaal 3000 woorden, inclusief voetnoten).
Hoewel het Jaarboek voorrang geeft aan Nederlandstalige inzendingen, zijn ook bijdragen in een andere taal welkom. Abstracts van circa 300 woorden, vergezeld van een korte biografische nota (maximaal 100 woorden), kunnen worden ingediend vóór 14 september 2026. Specificeer in de aanmelding of de abstract van het artikel bedoeld is voor het ‘Themadossier’, of voor de rubrieken ‘Nieuw onderzoek’ of ‘Museum’.
Kennisgeving van selectie: uiterlijk 30 september 2026
Inleverdatum volledige bijdragen: 1 februari 2027
Vragen en abstracts kunnen worden gestuurd naar: Julie De Groot (julie.degroot@uantwerpen.be) en Femke Valkhoff (fvalkhoff@gmail.com)
